Wikia


Stad
Naom Saenteim
Spraok Lèmbörgsj, Kólsztersj, Aad-Mäöres
Glouf Euverwaegendj kaddeliegk
Petroeanshèllige Zèntj-Zèrvaes (13 mèè)
Inwoeanerstaal 21.765
Börgersmeister Gjórn de Wintjer
Wiek zuuch kaart
Gelaengen in Aoling Saenteim
Grènsj aan Aoling Bergsstein, Aoling Gäörne, Aoling Landjspaort, Bórsgaat

Saenteim (lekaol plat: Zeentèèm, lekaol Mäöres: Sĩtễv, Aad-Mäöres: Sáántiëmk, Kólsztersj: Sêntèịm, Sịḗtọêịm ódder Séntĕn, Aestersj: Setetl, Remieënsj: Santu) is de höjdjstad èn de gróts stad Mäöresès. 't Lègk i g'r aoling Saenteims. Wiejer lègkentj ouch 'd gloufs-, ketuuer-, vergangenès-, hanjels-, besjikkings- èn sjópsbemid dès lenjes in Saenteime. Saenteim besteit oet neuge wiek.

Naom Edit

De naom dae Saenteim druueg kömp ven g'm Aad-Mäörese aaf. 't Kömp dèr deil sae - nti - ëmk, die in 'nem zatse gestaad kènne waeren es Sae dü nti ëmk kuèmpi?. Lètterlik mèntj det zoeaget wie: Zöls se neet aan mir kómme? Èn det kèntj óp twieë dinger beduuje: Blief ven mir aaf! ódder Wils se neet tö mienentj kómme?. Waorsjienlik is de waoren de lèste zaer 'd aan kèn duuje det 'd 'n aantrèkkelik staad waar i g'r Middelieëver.

Döks wuuerdj de stad ouch Centrum genömp, ómdet 'd 'n höjdjstad is, ómdet 'd bemid dès lenjes ligk èn ómdet Saenteim ougel e bietje óp Centrum liek. Vral oetstenjer broeke dees benaoming.

Gesjiechte Edit

Wèrk in oedveuring: Achter gedangen arbeidj zie 't roewig röste.


Aaj bevólkingstaal
Jaor Bev.  %±
1925 9.066 ónb.
1930 9.689 +6,87%
1935 10.192 +5,19%
1940 10.493 +2,95%
1945 9.651 -8,02%
1950 10.038 +4,01%
1955 9.550 -4,86%
1960 10.118 +5,95%
1965 10.649 +5,25%
1970 11.248 +5,62%
1975 10.991 -2,28%
1980 11.552 +5,10%
1985 12.644 +9,45%
1990 13.868 +9,68%
1995 15.380 +10,90%
2000 17.880 +16,25%
2005 20.216 +13,06%
2010 21.765 +7,66%

I g'r Historie Saenteims oet 987ᵉ steid vermèldj det óp 'ne zónnigen ónbekèndjen daag in 362ᵉ luuj oet Krunevùlle (dend'rtieje Kjänvält), Bùrge (dend'rtieje Miskebark èn Hüge Ärt) èn Tôngorte (dend'rtieje Tünskórde) óp 'nen häöle dae vieftig centimaeter euver g'm grónje oetstook kome woeane. d'n Häöl woor wie e Mestreech veur gie luuj èn det koom wiel d'n häöl zónnen oetkiek had det luuj d'r ven ómmen angere nak vloge. Die luuj nömdje die staad Sae dü nti ëmk kuèmpi? èn det woort al rasj achter g'm aanbringe dès dörps verkórt haer sae nti ëmk. Dökjäör spaeder woort det Saentièmk, Saenteièmk, Saenteimk èn oedènjelik Saenteim.

I g'r Middelieëver woor 'd dörpke oedgegröjje toet 'ner steie èn bekoom 'd den ouch stadsrèchter. Väöl bissjöp höbbentj i Saenteime gezaeteldj èn höbbe dao den ouch 'n kattedraol gebówwe. Aan g'm ènje dèr Middelieëver besting de stad oed 'nem midbaere èn 'ner wiek, Tôngort (dend'rtieje Tongôrt).

In 1682ᵉ gröjdje de haaf oet toet ein dèr gróts dèr aerj èn dao woor me zieër gruuetsj euver i g'r steie. De stad bekoom waerelsbekèndjhed èn bekoom d'r zèlfsj 'n nuuj wiek bie, genömp Krunevùl (dend'rtieje Kränevuèl(t)). Euver g'm kóppe Saenteims óntsting ónnag 'n mitterpoeal bestäöndje oet twieë dörper. Die dörper worentj Manzjaarsbùrg (dend'rtieje Miskaarborg) èn Hoegerd (dend'rtieje Hoeagerde). Dees mitterpoeal koom Bùrg (dend'rtieje Bórg) t'heite.

Achter g'r blöjjingstiem, de Gólden Ieëf, hoot Saenteim Saenteimk èn spaeder Saenteim. Róndj g'm jaore 1830 begós de Indöstrieël Rivveluusje i Mäörese. De mitterpoeal ven Bùrge woort 'n nuuj wiek Saenteims èn de bevólking gröjde rasjelik. Euveral wo nag e bietje staad vrie waar tösje g'r hoezer dórch óntstingentj groeatwèrksstaad. De lóch raakdje irlik vervoeldj, men taengerwuuerjig is dao nieks mieë ven tö mèrke, went dae rouk is ópgesjaove göch g'm euverzieëlikes.

In g'm jaore 1914 brook d'n Ieëste Waerelskrieg oet. Wiel Mäöres ónaafhenkelik èn netraol bleef had dit wènnig inslaegsj óp g'm oedzichte. Slèch die gèldjsstenj lijjentj d'r versjrikkelik ónger. In Saenteime woor dit tö mèrke dórch 'd euverlik groeat taal aan wèrkloeazer èn wèrkszeukendjer. Väöl luuj oed anger lenj kome Saenteimes. De stad raakdje euverspuueldj dórch ge vlöchtelinger. Wen in g'm jaore 1918 d'n Ieëste Waerelskrieg sjoean veurbie woor, trógtentj väöl ven g'r vlöchtelinger weiróm heives, ouchal bleventj d'rs väöl stèd hie. Hiedórch bleventj väöl oetstenjig achternäöm euver, wie i g'm ingelsje, g'm fransje èn g'm nieëderlandjsje. Väöl hieven woorte spaeder verlèmbörgsj. Die luuj pasjdje zich good aan in g'r gebroeker tö Saenteime.

In g'r jaor kórt achter g'm Ieëstem Waerelskriege goof 'd ónsjtied. Väöl luuj hadde stènna gei wèrk dan 'nt hoes èn die ikkenomie waar stènna neet aangestèrk. Väöl krittiegker dachte det die ikkenomie nömmer mieë stróng zów waeren èn väöl bedriever in g'r steie góngentj den ouch plat.

KattedraalSaenteim1943

De rwien ven g'm kattedraole.

Dae ónsjtied leep euver in nag 'n kriegsveuring in 1940ᵉ, d'n Twieëdje Waerelskrieg genömp. Deze kieër wös me zich in Saenteime neet mieë netraol t'n haajen èn d'n oearloup brook oet. Pruusj sóldäöj trógtentj 't water euver èn hele Mäöres bezadj. Groeater deil ven Saenteime woortentj óntruump óm börger veilig te stèlle veur g'm vure dèr allieieërdjer. Väöl ajer luuj zègke nag ömmer det die Pruusjer ieërliker èn vröndjeliker es die allieieërdjer wore. In g'm ieëstem deile dès Twieëdje Waerelskriegs waar mèn tö mèrke ven g'm kriege. Luuj vónjentj 'd gwuuen gewaore. Wiejer vool 't neet óp, went vriewaal als hoezer wore nag alik. De regieëring woor nag gwuuen diezèlvendj es vruueger. Men dees dinger verangerdje wie de allieieërdjer Ós Mäöres perbieërdje tö bevrieje. Dae nach woor 5 jannewarie 1943 èn 'd begós sjoean wórdelik mid 'nem bómberdemènje óp Saenteime. De volledige stadskaern loog in brökskes. De kattedraal woor ónherstelbaar besjadig en väöl anger gebouwe wore ouch toet rewienes en puun ómgetoeaverdj. Dae eine moer vanne kattedraal dae rech bleef staon is nao Gäörne gezat. De geallieieërdje broke de nach en verdreve de Pruse. De helf van 't landj en de volledige kaern en inkele ómbuurte van Saenteim loge in drek.

Nao de TWK is neet mieë zoväöl verangerdj. De stadskaern waerde oppernuuj geboewdj en Saenteim kreeg 'n èndùstrietrein, 'n vleegveldj en 'ne nuuje wiek, Nuuj Mofert genaamp, d'rbiej. Vèdder is d'r ónger 't stadssintrùm 'ne autowaeg, de A2, aangelag.

Glouf Edit

Hèrgingsópboew 2010
Staad Kaddeliegk Hèrvórmp Kloeasterlik Anglikäönsj Kalvienisj Ludersj Baptisj Móslim Hindisj Boedisj Óngóddelik Gans
Besta 21 78 7 0 0 0 0 0 0 0 0 106
Centrum van Saenteim 752 104 37 5 6 14 8 0 0 2 50 978
Hoegerd 684 83 0 24 0 3 197 109 54 0 279 1.433
Indùstrie 218 41 0 38 29 15 0 14 5 0 96 456
Kaetelsdörp 4.310 482 63 106 81 95 387 381 571 243 755 7.474
Krunevùl 815 64 109 0 0 0 0 0 0 0 50 1.038
Kruutsvèldj 17 28 0 0 0 0 0 0 0 0 8 53
Kócke 107 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 111
Kógkerènda 0 92 0 0 0 0 0 0 0 0 0 92
Laepelste 48 15 0 0 0 0 0 0 0 0 0 63
Manzjaarsbörg 591 84 173 7 14 29 0 3 0 0 19 920
Meendrèch 572 803 251 16 53 37 104 29 173 52 166 2.256
Meendrèchtervèldj 1.045 872 364 0 0 0 81 73 48 0 145 2.628
Nuuj Mofert 271 504 33 0 7 13 16 42 37 0 37 960
Saenteimerhave-tö-Naevelsta 608 28 0 7 28 15 4 5 8 0 29 732
Saenteimsstrandj 65 28 0 3 5 1 4 2 8 5 16 137
Saenteimvèldj 52 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 52
Teierd 6 61 1 0 0 0 0 0 0 0 0 68
Tôngort 285 146 0 0 0 178 391 273 385 173 117 1.948
Vleegvèldj Saenteims 43 0 0 61 23 37 6 8 4 6 10 198
Wölhelmsbrögk 58 2 0 0 0 0 0 0 0 0 2 62
Gans 10.568 3.515 1.038 267 246 437 1.198 939 1.293 481 1.783 21.765


Vólksópboew Edit

Vólksópboew 2010
Staad Platter Alpemäöreser Kólszter Gäörner Mäöres Saenteimer Mäöres Ósjennisj Ingelsj Nieëderlandjsj Indisj Móslim Euver Gans
Besta 99 0 7 0 0 0 0 0 0 0 0 106
Centrum van Saenteim 672 24 42 0 37 2 9 12 0 2 178 978
Hoegerd 802 6 0 0 15 17 203 142 61 0 187 1.433
Indùstrie 186 0 0 0 0 0 57 72 5 14 122 456
Kaetelsdörp 5.079 154 69 8 22 104 297 334 614 411 382 7.474
Krunevùl 715 42 87 3 172 0 0 7 0 0 12 1.038
Kruutsvèldj 53 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 53
Kócke 68 0 0 0 43 0 0 0 0 0 0 111
Kógkerènda 92 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 92
Laepelste 59 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 63
Manzjaarsbörg 643 6 182 0 16 0 7 28 0 0 38 920
Meendrèch 1.226 85 278 2 15 3 27 59 191 29 341 2.256
Meendrèchtervèldj 1.986 59 377 0 2 7 0 4 48 73 72 2.628
Nuuj Mofert 776 0 33 0 0 0 2 25 37 42 45 960
Saenteimerhave-tö-Naevelsta 637 12 0 0 0 0 7 26 8 5 37 732
Saenteimsstrandj 83 4 0 0 0 0 7 6 8 5 24 137
Saenteimvèldj 47 0 0 0 5 0 0 0 0 0 0 52
Teierd 60 4 4 0 0 0 0 0 0 0 0 68
Tôngort 548 7 0 0 8 0 0 36 412 308 629 1.948
Vleegvèldj Saenteims 33 0 0 0 0 0 74 52 4 8 27 198
Wölhelmsbrögk 62 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 62
Gans 13.926 407 1.079 13 335 133 690 803 1.388 897 2.094 21.765

Plattegróndj (vereinvaajig) Edit

Hie zuut me-n in einem opzadje al wiek die in Saenteime ligke.

Kaetelsdörp Meendrèchtervèldj Meendrèch
Manzjaarsbùrg Hoegerd Nuuj Mofert
spaor
Krunevùl Centrum Tôngort
Bósj
Have Indùstrie
spaor
Have Indùstrie
Vleegvèldj

Zösterstej Edit